علوم و مهندسی محیط زیست

نام‌های دیگر: تکنولوژی محیط زیستمحیط زیستمهندسی طراحی محیط زیست

علوم و مهندسی محیط زیست حوزه‌ای میان‌رشته‌ای است که شیمی، زیست‌شناسی، زمین‌شناسی، منابع طبیعی، مهندسی و سیاست‌گذاری را برای شناخت و کاهش آسیب‌های محیطی کنار هم قرار می‌دهد.

دانشجو در این رشته با موضوعاتی مانند آلودگی آب، هوا و خاک، پسماند، تنوع زیستی، تغییر اقلیم و ارزیابی اثرات طرح‌های عمرانی آشنا می‌شود. سامانه اطلاعات جغرافیایی (Geographic Information System یا GIS) و ایمنی، بهداشت و محیط زیست (Health, Safety and Environment یا HSE) نیز در برخی مسیرهای شغلی مرتبط با این حوزه کاربرد دارند.دروس و مهارت‌های عملی

در دوره کارشناسی، بخشی از یادگیری در کلاس و آزمایشگاه انجام می‌شود و بخشی نیز به مشاهده و اندازه‌گیری در محیط واقعی نیاز دارد. نمونه‌برداری آب و خاک، بررسی شاخص‌های آلودگی، تحلیل داده‌ها، بازدید از تصفیه‌خانه یا محل دفن پسماند و تهیه گزارش فنی از تجربه‌هایی هستند که به کار این رشته نزدیک‌اند.

اهمیت رشته محیط زیست در ایران

اهمیت این رشته در ایران فقط به علاقه به طبیعت محدود نیست. کمبود آب، آلودگی هوای شهرها، فرسایش خاک، مدیریت پسماند، تخریب زیستگاه‌ها و پیامدهای پروژه‌های صنعتی و عمرانی از مسائلی هستند که در آن‌ها خروجی‌هایی مانند گزارش پایش، تحلیل داده یا ارزیابی اثرات می‌تواند برای کارفرما و نهاد ناظر قابل استفاده باشد.

مهارت‌های مورد نیاز برای ورود به بازار کار

بااین‌حال، داشتن مدرک به‌تنهایی برای ورود به بازار کافی نیست. دانشجویی که نمونه‌برداری، تحلیل داده، نرم‌افزارهای مکانی، قوانین محیط زیست و گزارش‌نویسی فنی را تمرین کند، برای موقعیت‌هایی مانند پایش، آزمایشگاه، مشاوره و برخی موقعیت‌های مرتبط با HSE، خروجی عملی قابل ارائه‌تری خواهد داشت.

این رشته برای شما مناسب‌تر است اگر به مسائل واقعی محیط، کار آزمایشگاهی و میدانی، مطالعه گزارش‌ها و تحلیل علت آلودگی‌ها علاقه دارید. دقت در اندازه‌گیری، صبر برای کار با داده‌های ناقص، توانایی نوشتن گزارش و گفت‌وگو با کارشناسان فنی، مدیران و نهادهای نظارتی اهمیت زیادی دارد.

پایه قابل‌قبول در شیمی و زیست‌شناسی کمک‌کننده است، اما لازم نیست از ابتدا پژوهشگر حرفه‌ای باشید. باید بتوانید به‌تدریج ریاضی کاربردی، آمار، نقشه‌خوانی و ابزارهای تحلیلی را یاد بگیرید.

فارغ‌التحصیلان می‌توانند در شرکت‌های مشاور محیط زیست، آزمایشگاه‌های معتمد، برخی واحدهای HSE، صنایع تولیدی، شرکت‌های آب و فاضلاب، مدیریت پسماند، پروژه‌های عمرانی و معدنی و سازمان‌های دولتی فعالیت کنند. سازمان حفاظت محیط زیست، شهرداری‌ها، وزارت نیرو، وزارت صنعت، معدن و تجارت و برخی شرکت‌های پیمانکاری و مشاوره‌ای هرکدام به شکل متفاوتی با این تخصص ارتباط دارند.

عنوان‌های آغازین شغلی معمولا شامل موارد زیر هستند.

• کارشناس محیط زیست

• کارشناس پایش

• کارشناس آزمایشگاه محیط زیست

• کارشناس ارزیابی اثرات زیست‌محیطی

• کارشناس پسماند

با توجه به ماهیت این حوزه، فرصت‌های شغلی را می‌توان در شرکت‌های مشاور، آزمایشگاه‌ها، صنایع، برخی واحدهای HSE، مدیریت پسماند و دستگاه‌های دولتی جست‌وجو کرد. نوع و تعداد فرصت‌ها به شهر، صنعت فعال، پروژه‌های عمرانی و بودجه سازمان‌ها وابسته است. بنابراین نمی‌توان یک وضعیت واحد برای همه شهرهای ایران اعلام کرد.

برنامه دانشگاهی معمولا پایه علمی خوبی در اکولوژی، آلودگی و مدیریت محیط زیست فراهم می‌کند، اما بازار به توانایی اجرای کار نیز نیاز دارد. نمونه‌برداری و نگهداری نمونه، کنترل کیفیت داده، تفسیر نتایج آزمایش، تهیه گزارش برای کارفرما و شناخت فرایندهای صنعتی ممکن است در دانشگاه با عمق موردنیاز محیط کار تمرین نشوند.