معرفی و پیشینه دانشگاه
دانشگاه ادیان و مذاهب یک دانشگاه غیردولتی و غیرانتفاعی در شهر قم است که زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری فعالیت میکند. حوزه اصلی فعالیت این دانشگاه، آموزش و پژوهش در زمینه ادیان، مذاهب اسلامی، شیعهشناسی و مطالعات میاندینی و میانمذهبی است.
این دانشگاه در پردیسان قم قرار دارد و ساختار آموزشی آن بیشتر بر علوم انسانی دینی و حوزههای مرتبط با آن متمرکز است. فلسفه، تاریخ، عرفان، علوم اجتماعی، حقوق، رسانه و ارتباطات از جمله زمینههایی هستند که در کنار مطالعات ادیان و مذاهب در ساختار آموزشی دانشگاه دیده میشوند.
دانشگاه ادیان و مذاهب با دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی تفاوت دارد و این دو نهاد مستقل از یکدیگر هستند. همچنین دانشگاه مفید نیز در قم فعالیت میکند، اما ساختار و مأموریت آموزشی مستقلی دارد.
برای انتخاب رشته در این دانشگاه، داوطلب باید علاوه بر عنوان رشته، مقطع تحصیلی، کدرشتهمحل، شرایط اختصاصی، ظرفیت پذیرش، شیوه آموزش، شهریه و زمانبندی ثبتنام را در اطلاعات رسمی همان سال بررسی کند.
تاریخچه و مسیر توسعه
شکلگیری اولیه این مجموعه به سال ۱۳۷۳ بازمیگردد. در این دوره، گروهی از دانشآموختگان حوزه علمیه قم با هدف مطالعه تخصصی ادیان ابراهیمی، ادیان شرق و مذاهب اسلامی فعالیتهایی را آغاز کردند که زمینه علمی شکلگیری دانشگاه ادیان و مذاهب را فراهم کرد.
در سال ۱۳۸۳، سرفصلهای سه رشته برای بررسی به وزارت علوم پیشنهاد شد و مرکز آموزش عالی مطالعات و تحقیقات ادیان و مذاهب در سال ۱۳۸۴ فعالیت آموزشی خود را آغاز کرد. مجوزهای شورای گسترش آموزش عالی برای تأسیس دانشگاه نیز در سالهای ۱۳۸۴ و ۱۳۸۷ صادر شد. سال ۱۳۸۷ بهعنوان مبنای تأسیس رسمی دانشگاه در نظر گرفته میشود.
اساسنامه دانشگاه در سال ۱۳۸۹ به تصویب رسید. در ادامه، فعالیت آموزشی دانشگاه از مطالعات ادیان و مذاهب به حوزههایی مانند شیعهشناسی، فلسفه، عرفان، تاریخ، علوم اجتماعی، حقوق، رسانه و ارتباطات گسترش یافت.
مرکز آموزشهای الکترونیکی دانشگاه نیز از سال ۱۳۹۱ با مجوز وزارت علوم فعالیت خود را آغاز کرد و بخشی از آموزشهای دانشگاه در قالب الکترونیکی ارائه شد.
در سال ۱۴۰۱ نیز امکان ایجاد شعب داخلی و خارجی در اصلاح اساسنامه دانشگاه پیشبینی شد. این تغییر، ظرفیت قانونی توسعه فعالیت دانشگاه را نشان میدهد و بهتنهایی وجود شعبه فعال دیگری را اثبات نمیکند.
موقعیت و پردیسها
ساختمان اصلی دانشگاه ادیان و مذاهب در شهرک پردیسان قم، در محدوده بلوار الغدیر و بلوار امام صادق قرار دارد. مجموعه دانشگاه شامل فضاهای آموزشی، اداری و رفاهی است و فعالیتهای اصلی آن در همین پردیس انجام میشود.
مرکز آموزشهای الکترونیکی دانشگاه از سال ۱۳۹۱ بهعنوان یکی از قالبهای آموزشی دارای مجوز فعالیت داشته است. با توجه به اطلاعات موجود، پردیس اصلی دانشگاه در قم قرار دارد و شعبه فعال دیگری در این معرفی ثبت نشده است.
مقاطع تحصیلی
این دانشگاه بهطور پایدار در مقاطع زیر دانشجو میپذیرد:
ساختار آموزشی
ساختار آموزشی دانشگاه ادیان و مذاهب از دانشکدهها و حوزههای زیر تشکیل شده است.
دانشکدهها و واحدهای آموزشی
-
دانشکده ادیان
به مطالعه ادیان مختلف و موضوعات مرتبط با تاریخ، متون و سنتهای دینی میپردازد.
-
دانشکده مذاهب اسلامی
بر مطالعه مذاهب اسلامی و موضوعات مرتبط با اندیشه، فقه و تاریخ مذاهب تمرکز دارد.
-
دانشکده شیعهشناسی
به مطالعه تاریخ تشیع، جریانهای شیعی و موضوعات مرتبط با اندیشه و هویت شیعی میپردازد.
-
دانشکده عرفان
به موضوعات مرتبط با عرفان و تصوف و مطالعات دینی در این حوزه میپردازد.
-
دانشکده فلسفه
با فلسفه اسلامی، الهیات و مباحث فکری مرتبط با دین ارتباط آموزشی و پژوهشی دارد.
-
دانشکده علوم اجتماعی
مطالعه اجتماعی دین و موضوعات اجتماعی مرتبط با ادیان و مذاهب را دربرمیگیرد.
-
دانشکده رسانه و ارتباطات
حوزههای رسانه، ارتباطات و مدیریت رسانه را در پیوند با موضوعات فرهنگی و اجتماعی دنبال میکند.
-
دانشکده ادبیات و علوم انسانی
حوزههایی مانند زبان و فرهنگ ملل، تاریخ و مطالعات انسانی مرتبط با دین را در ساختار آموزشی دانشگاه جای میدهد.
حوزهها و رشتههای تحصیلی
حوزههای آموزشی دانشگاه ادیان و مذاهب طیف گستردهای از مطالعات دینی و علوم انسانی مرتبط را دربرمیگیرند.
ادیان و مذاهب
مطالعه ادیان ابراهیمی، ادیان شرق، مذاهب اسلامی، شیعهشناسی، فرق، مذاهب فقهی، تصوف و عرفان اسلامی و مطالعات تطبیقی ادیان از محورهای اصلی فعالیت آموزشی دانشگاه هستند.
این حوزهها موضوعاتی مانند تاریخ ادیان، بررسی متون دینی، شناخت سنتهای مذهبی و مقایسه دیدگاههای ادیان و مذاهب را شامل میشوند.
علوم اسلامی و تاریخی
فلسفه، علوم و معارف قرآنی، تاریخ ادیان، تاریخ تشیع، الهیات و مطالعات ملل اسلامی از دیگر زمینههای مرتبط با ساختار آموزشی دانشگاه هستند.
علوم انسانی و میانرشتهای
علوم اجتماعی، حقوق، مطالعات زن و خانواده، دین و هنر، تعلیم و تربیت، زبان و فرهنگ ملل و رسانه و ارتباطات نیز در میان حوزههای آموزشی دانشگاه قرار دارند.
محیط علمی و دانشجویی
پژوهش، فناوری و پیوند با صنعت
فعالیتهای پژوهشی دانشگاه ادیان و مذاهب بیشتر بر مطالعات ادیان، مذاهب اسلامی و موضوعات مرتبط با علوم انسانی دینی متمرکز است. ادیان ابراهیمی، ادیان شرق، فرق شیعی، تصوف و عرفان، شیعهشناسی، تاریخ ادیان و مطالعات تطبیقی از جمله زمینههای مورد توجه در فعالیتهای پژوهشی دانشگاه هستند.
در این مطالعات از رویکردهای تاریخی، فلسفی، کلامی، فقهی و اجتماعی استفاده میشود. گفتوگوی میاندینی و میانمذهبی نیز یکی از موضوعاتی است که با مطالعه متون و سنتهای دینی ارتباط دارد.
کتابخانه تخصصی ادیان و انتشارات دانشگاه از زیرساختهای علمی مرتبط با این جهتگیری پژوهشی هستند. انتشارات دانشگاه نیز آثاری در زمینه اسلام، مسیحیت، یهودیت، زرتشت، صابئین، فرق و مذاهب اسلامی، عرفان و تصوف و دینپژوهی منتشر کرده است.
برای برخی موضوعات پژوهشی، دانشجویان و پژوهشگران میتوانند از ظرفیت مراکز علمی، پژوهشی و اسنادی شهر قم نیز استفاده کنند. امکان استفاده از هر مرکز به موضوع پژوهش و مقررات دسترسی آن مرکز بستگی دارد.
امکانات و زیرساختها
کتابخانه تخصصی ادیان یکی از امکانات علمی مرتبط با مأموریت دانشگاه است و منابع مورد نیاز برای مطالعه در حوزه ادیان و مذاهب را در اختیار دانشجویان و پژوهشگران قرار میدهد.
انتشارات دانشگاه نیز بخشی از زیرساخت علمی آن محسوب میشود و در زمینه انتشار آثار مرتبط با مطالعات دینی و علوم انسانی فعالیت دارد.
پردیس دانشگاه در پردیسان قم شامل فضاهای آموزشی، اداری و رفاهی است. درباره جزئیات خدمات دانشجویی، امکانات ورزشی و سایر خدمات پشتیبان، بهتر است داوطلبان اطلاعات بهروز را از دانشگاه دریافت کنند.
فضای دانشگاه و شهر میزبان
تحصیل در دانشگاه ادیان و مذاهب در پردیسان قم و در محیطی با زمینه علمی و حوزوی پررنگ انجام میشود. برگزاری نشستهای علمی، برنامههای فرهنگی و فعالیتهای مرتبط با موضوعات دینی نیز بخشی از فضای دانشگاه را شکل میدهد.
شهر قم به دلیل وجود مراکز حوزوی، کتابخانهها، مراکز اسنادی، نشریات تخصصی و مؤسسات پژوهشی مرتبط با ادیان و مذاهب، برای دانشجویان حوزه علوم انسانی دینی ظرفیت پژوهشی قابل توجهی دارد. میزان استفاده از این مراکز به موضوع تحقیق و شرایط دسترسی دانشجو بستگی دارد.
موقعیت پردیسان نیز یکی از عوامل قابل بررسی برای برنامهریزی رفتوآمد و محل سکونت است. فاصله محل زندگی تا دانشگاه و میزان استفاده از مراکز علمی و خدمات شهری اطراف میتواند بر تجربه روزمره دانشجو اثر بگذارد.
ارزیابی برای داوطلبان
انتخاب دانشگاه ادیان و مذاهب نیازمند توجه همزمان به فرصتها و دشواریهای آن است. در ادامه، مهمترین موارد در دو بخش آمدهاند.
ویژگیهای متمایز
-
تمرکز تخصصی بر ادیان و مذاهب
مطالعات ادیان، مذاهب اسلامی، شیعهشناسی، عرفان و موضوعات مرتبط با مطالعات تطبیقی بخش مهمی از هویت آموزشی دانشگاه را تشکیل میدهند.
-
ساختار موضوعی میان ادیان و علوم انسانی
در کنار مطالعات مستقیم ادیان و مذاهب، حوزههایی مانند فلسفه، تاریخ، علوم اجتماعی، حقوق و رسانه نیز در ساختار آموزشی دانشگاه حضور دارند.
-
کتابخانه تخصصی ادیان و انتشارات موضوعی
کتابخانه تخصصی ادیان برای مطالعه موضوعات دینی و مذهبی و انتشارات دانشگاه برای انتشار آثار ادیان، مذاهب، عرفان و دینپژوهی در اختیار فعالیتهای پژوهشی قرار دارند.
نکاتی که داوطلب باید بسنجد
-
دامنه موضوعی محدودتر از دانشگاه جامع
تمرکز دانشگاه بر ادیان، مذاهب و علوم انسانی مرتبط باعث میشود دامنه رشتههای آن با دانشگاههای جامع تفاوت داشته باشد. داوطلب باید ابتدا از ارائه رشته موردنظر خود اطمینان پیدا کند.
-
تمرکز پردیس در پردیسان قم
محل استقرار دانشگاه میتواند برای دانشجویان ساکن مناطق مختلف قم یا شهرهای دیگر، زمان و هزینه متفاوتی برای رفتوآمد ایجاد کند.
-
نیاز به بررسی مستقیم خدمات رفاهی
جزئیات خدمات رفاهی، دانشجویی، اسکان و سایر امکانات ممکن است در دورههای مختلف تغییر کند. بهتر است این موارد پیش از ثبتنام مستقیما از دانشگاه استعلام شوند.
این دانشگاه مناسب چه داوطلبانی است؟
اگر هدف شما مطالعه تخصصی ادیان، مذاهب اسلامی، شیعهشناسی، عرفان، تاریخ ادیان یا مطالعات میاندینی است، دانشگاه ادیان و مذاهب میتواند با مسیر تحصیلی شما هماهنگ باشد. موقعیت دانشگاه در قم نیز برای دانشجویانی که قصد استفاده از ظرفیت علمی و پژوهشی این شهر را دارند، اهمیت دارد.
برای ارزیابی دقیقتر، بهتر است عنوان رشته را با محتوای دروس، زمینه فعالیت استادان، موضوع پایاننامههای پیشین و منابع کتابخانهای مرتبط مقایسه کنید. علاقه به مطالعه متون، پژوهش تاریخی و تحلیل دیدگاههای دینی نیز در بسیاری از رشتههای این دانشگاه اهمیت دارد.
آشنایی با مباحث دینی میتواند برای برخی مسیرهای آموزشی مفید باشد و در بعضی دورههای تحصیلات تکمیلی ممکن است شرایط یا سوابق آموزشی خاصی مطرح شود. داوطلب باید این شرایط را در دفترچه و اطلاعیه رسمی همان دوره بررسی کند.
اگر به رشتههای پزشکی یا پیراپزشکی علاقه دارید، دانشگاه علوم پزشکی قم از نظر مسیر آموزش بالینی گزینه مرتبطتری است. برای مطالعه عمومیتر علوم انسانی در قم، دانشگاه قم یا دانشگاه باقرالعلوم ممکن است تناسب بیشتری داشته باشند.
پرسشهای رایج درباره دانشگاه ادیان و مذاهب
اگر درباره این دانشگاه پرسشی دارید، ممکن است پاسخ آن را در میان موارد زیر پیدا کنید.
دانشگاه ادیان و مذاهب دولتی است یا غیرانتفاعی؟
دانشگاه ادیان و مذاهب یک دانشگاه غیردولتی و غیرانتفاعی است که زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری فعالیت میکند. شرایط پذیرش، شهریه و ضوابط تحصیل باید بر اساس اطلاعات رسمی سال پذیرش بررسی شود.
تفاوت دانشگاه ادیان و مذاهب با دانشگاه بینالمللی مذاهب اسلامی چیست؟
این دو دانشگاه دو نهاد مستقل هستند. دانشگاه ادیان و مذاهب در قم فعالیت میکند و تمرکز آن بر مطالعات ادیان، مذاهب، شیعهشناسی و حوزههای مرتبط با علوم انسانی دینی است. اطلاعات رشتهها، امکانات و سوابق هر دو دانشگاه باید بهصورت جداگانه بررسی شود.
برای انتخاب دانشکده و رشته در این دانشگاه به چه چیزی توجه کنم؟
ابتدا باید حوزه مورد علاقه خود را مشخص کنید. سپس محتوای دروس، مقطع، شرایط پذیرش، فعالیت استادان، موضوعات پژوهشی و امکانات مرتبط با رشته را بررسی کنید. در رشتههای تحصیلات تکمیلی، زمینه پژوهشی گروه و استادان اهمیت بیشتری پیدا میکند.
محورهای پژوهشی دانشگاه برای چه نوع پایاننامهای مناسبترند؟
موضوعاتی مانند ادیان ابراهیمی و شرق، مذاهب اسلامی، شیعهشناسی، تاریخ ادیان، عرفان و تصوف و مطالعات تطبیقی با جهتگیری پژوهشی دانشگاه ارتباط بیشتری دارند. برای انتخاب موضوع پایاننامه باید فعالیت جاری گروه و استادان در زمان انتخاب نیز بررسی شود.
آیا دانشگاه ادیان و مذاهب در رشتههای پزشکی فعالیت میکند؟
تمرکز آموزشی دانشگاه ادیان و مذاهب بر ادیان، مذاهب و علوم انسانی مرتبط است و نباید آن را با دانشگاههای علوم پزشکی یکسان دانست. برای تحصیل در رشتههای پزشکی و پیراپزشکی باید دانشگاههای زیرمجموعه وزارت بهداشت را بررسی کرد.
آیا دانشگاه ادیان و مذاهب آموزش الکترونیکی دارد؟
مرکز آموزشهای الکترونیکی دانشگاه از سال ۱۳۹۱ با مجوز وزارت علوم فعالیت خود را آغاز کرده است. بااینحال، نوع و دامنه دورههای الکترونیکی ممکن است در دورههای مختلف تغییر کند و باید از اطلاعات بهروز دانشگاه بررسی شود.
دانشگاههای مرتبط و نزدیک
داوطلبان معمولاً این دانشگاه را با دانشگاههای زیر مقایسه میکنند.