معرفی و پیشینه دانشگاه
دانشگاه قم یک دانشگاه دولتی زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است که در شهر قم فعالیت میکند. پیشینه این دانشگاه به مدرسه عالی تربیتی و قضایی طلاب قم بازمیگردد و حوزههایی مانند حقوق، الهیات و علوم انسانی از باسابقهترین زمینههای آموزشی آن هستند.
در سالهای بعد، فعالیت دانشگاه به حوزههایی مانند علوم اقتصادی و مدیریت، علوم پایه، مهندسی و برخی رشتههای میانرشتهای گسترش یافته است. بنابراین دانشگاه قم را نباید صرفاً دانشگاهی با تمرکز بر علوم اسلامی یا حقوق دانست و رشتههای فعال در هر سال باید بر اساس دفترچه پذیرش همان سال بررسی شوند.
تفاوت با دانشگاههای همنام در قم
دانشگاه قم با دانشگاه علوم پزشکی قم و دانشگاه صنعتی قم تفاوت دارد. دانشگاه علوم پزشکی قم در حوزه پزشکی و علوم سلامت فعالیت میکند ولی دانشگاه صنعتی قم تمرکز بیشتری بر رشتههای مهندسی دارد.
شرایط آموزشی و محیط دانشگاه
برای داوطلب، علاوه بر رشته و مقطع تحصیلی، شرایط و مقررات خاص دانشگاه نیز اهمیت دارد. برای نمونه، در دفترچههای پذیرش برخی سالها مقرراتی درباره تفکیک فضاهای آموزشی و اداری خواهران و برادران و ضوابط پوشش دانشجویان اعلام شده است. بنابراین، بهتر است داوطلب دفترچه پذیرش و اطلاعیههای رسمی همان سال را ملاک قرار دهد و این شرایط را در کنار وضعیت خوابگاه، محل تحصیل و امکانات رشته موردنظر بررسی کند.
تاریخچه و مسیر توسعه
دانشگاه قم در اواخر سال ۱۳۵۸ با عنوان «مدرسه عالی تربیتی و قضایی طلاب قم» شکل گرفت و فعالیت آموزشی آن از سال ۱۳۵۹ با پذیرش دانشجو در دو رشته علوم قضایی و دبیری الهیات، عمدتاً از میان طلاب حوزه علمیه، آغاز شد.
در سال ۱۳۶۴ امکان پذیرش فارغالتحصیلان دوره متوسطه از طریق آزمون سراسری نیز فراهم شد. به این ترتیب، مجموعه بهتدریج از یک مرکز آموزشی با مخاطب عمدتاً طلبه، به مؤسسهای با جامعه دانشجویی گستردهتر تبدیل شد.
در اواخر دهه ۱۳۶۰، مرکز تربیت مدرس نیز با هدف تربیت استاد برای تدریس دروس معارف اسلامی در دانشگاهها راهاندازی شد. در ۳۱ خرداد ۱۳۷۶، شورای گسترش آموزش عالی با تغییر وضعیت مدرسه عالی تربیتی و قضایی طلاب به دانشگاه قم موافقت کرد. اساسنامه جدید دانشگاه نیز در دی ۱۳۷۸ به تصویب نهایی رسید.
پس از تبدیلشدن به دانشگاه، دامنه فعالیتهای آموزشی و پژوهشی آن توسعه یافت و رشتهها و دانشکدههای جدیدی به ساختار مجموعه اضافه شدند. دانشگاه قم امروز علاوه بر حقوق و الهیات، در حوزههایی مانند علوم انسانی، اقتصاد و مدیریت، علوم پایه، مهندسی و برخی حوزههای جدیدتر نیز فعالیت دارد.
موقعیت و پردیسها
دانشگاه قم در بلوار الغدیر، بعد از شهرک قدس، شهر قم قرار دارد. مساحت اراضی دانشگاه حدود ۱۴۰ هکتار است.
واحد خواهران
یکی از ویژگیهای ساختاری دانشگاه قم، وجود واحد و پردیس خواهران است. فضاهای آموزشی و اداری دانشجویان دختر و پسر از یکدیگر جدا هستند و برای دانشجویان زن، ساختمانهای آموزشی، کتابخانه و خوابگاههای جداگانه در نظر گرفته شده است. البته، فعالیت واحد خواهران همچنان در ساختار جاری دانشگاه دیده میشود.
این تفکیک به معنای وجود دو دانشگاه مستقل نیست و واحد خواهران و بخش مربوط به برادران هر دو زیرمجموعه دانشگاه قم هستند و در چارچوب یک دانشگاه فعالیت میکنند.
مقاطع تحصیلی
این دانشگاه بهطور پایدار در مقاطع زیر دانشجو میپذیرد:
ساختار آموزشی
ساختار آموزشی دانشگاه قم از دانشکدهها و حوزههای زیر تشکیل شده است.
دانشکدهها و واحدهای آموزشی
-
دانشکده ادبیات و علوم انسانی
این دانشکده حوزههایی مانند زبان و ادبیات فارسی، زبان انگلیسی، علوم تربیتی، علم اطلاعات و دانششناسی و علوم ورزشی را پوشش میدهد. فعالیت انجمنهای علمی این رشتهها در ساختار جاری دانشگاه نیز دیده میشود.
-
دانشکده الهیات و معارف اسلامی
الهیات و معارف اسلامی یکی از ریشههای اصلی دانشگاه قم است. علوم قرآن و حدیث، فلسفه و کلام اسلامی، فقه و مبانی حقوق اسلامی و دیگر حوزههای مرتبط در این دانشکده فعالیت دارند. این دانشکده در سالهای اخیر نیز توسعه دورههای تحصیلات تکمیلی را ادامه داده و پذیرش در شش عنوان رشته دکتری جدید در حوزههای شیعهشناسی، فلسفه و اخلاق و تاریخ و تمدن اسلامی اعلام شده است.
-
دانشکده حقوق
حقوق از قدیمیترین حوزههای دانشگاه است و به سابقه آموزش علوم قضایی در مجموعه اولیه بازمیگردد. دانشکده حقوق اکنون در حوزههایی مانند حقوق خصوصی، جزا و جرمشناسی، حقوق عمومی و حقوق بینالملل فعالیت دارد.
-
دانشکده علوم اقتصادی و اداری
این دانشکده حوزههای علوم اقتصادی، امور اداری و مدیریت را در ساختار آموزشی دانشگاه پوشش میدهد.
-
دانشکده علوم پایه
ریاضی، شیمی، فیزیک، زیستشناسی، آمار و علوم کامپیوتر از حوزههای آموزشی دانشکده علوم پایه هستند. فعالیت جاری دانشکده و دورههای کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری در برخی گروههای آن قابل مشاهده است.
-
دانشکده فنی و مهندسی
دانشکده فنی و مهندسی حوزههایی مانند عمران، برق، مکانیک، صنایع، کامپیوتر، معماری و مهندسی شیمی را دربرمیگیرد. انجمنهای علمی این رشتهها نیز در ساختار فعلی دانشگاه فعالاند.
-
دانشکده علوم و فناوریهای راهبردی
این دانشکده در حوزههای میانرشتهای و فناوریهای جدید فعالیت دارد. همکاری این دانشکده در برنامههایی مرتبط با هوش مصنوعی، علوم شناختی و فلسفه ذهن در سالهای اخیر نشان میدهد که این واحد در ساختار علمی دانشگاه فعال است.
-
گروه هوافضا
گروه هوافضا یکی از واحدهای آموزشی دانشگاه قم در حوزه مهندسی است و آموزش و فعالیتهای علمی مرتبط با مهندسی هوافضا را دنبال میکند. این گروه برای داوطلبانی که به حوزههایی مانند طراحی و تحلیل سامانههای هوافضایی و مباحث مرتبط با این صنعت علاقه دارند، یکی از گزینههای تخصصی دانشگاه محسوب میشود.
حوزهها و رشتههای تحصیلی
هویت آموزشی دانشگاه قم از چند خانواده علمی تشکیل شده است.
حقوق و علوم قضایی
علوم قضایی از نخستین رشتههای دانشگاه بوده و حقوق همچنان یکی از حوزههای شناختهشده آن است. برای داوطلب حقوق، گرایشهای تحصیلات تکمیلی، اعضای هیئت علمی و فعالیت پژوهشی دانشکده معیارهای مهمتری از سابقه تاریخی بهتنهایی هستند.
الهیات و معارف اسلامی
الهیات و معارف اسلامی از پایههای تاریخی دانشگاه است. دبیری الهیات و مرکز تربیت مدرس معارف اسلامی نیز به همین مسیر آموزشی پیوند دارند. همچنین، رشتههایی مانند علوم قرآن و حدیث، فلسفه و کلام، فقه و شیعهشناسی از حوزههای دیگر این دانشگاه هستند. گسترش دورههای دکتری در سالهای اخیر نیز فعالیت تحصیلات تکمیلی این بخش را نشان میدهد.
علوم انسانی، اقتصادی و اداری
ادبیات، زبان، علوم تربیتی، علوم ورزشی، علم اطلاعات، اقتصاد، حسابداری و مدیریت بخش دیگری از ساختار آموزشی دانشگاه هستند.
علوم پایه و فنی و مهندسی
ریاضی، فیزیک، شیمی، زیستشناسی و علوم کامپیوتر در کنار رشتههای مهندسی مانند عمران، برق، مکانیک، صنایع، کامپیوتر، معماری و شیمی دامنه آموزشی دانشگاه را فراتر از ریشههای علوم انسانی و اسلامی گسترش دادهاند.
دانشکده آموزشهای الکترونیکی
دانشگاه قم دورههای مجازی و آموزش الکترونیکی نیز دارد. با این حال، در اطلاعرسانی جاری از عناوینی مانند «مرکز آموزشهای الکترونیکی» و «دانشکده مجازی» استفاده میشود. بنابراین، این دانشکده بیشتر به ساختار برگزاری کلاسهای مجازی مرتبط است.
محیط علمی و دانشجویی
پژوهش، فناوری و پیوند با صنعت
فعالیت پژوهشی دانشگاه قم فقط به علوم اسلامی و علوم انسانی محدود نمیشود. پژوهشکده علوم انسانی اسلامی همچنان در ساختار پژوهشی دانشگاه فعال است و در سالهای اخیر نیز برنامههایی با محور مسائل اجتماعی و نقش دانشگاه در تحلیل این مسائل برگزار کرده است.
پژوهشکده محیط زیست نیز یکی دیگر از بخشهای پژوهشی دانشگاه است و فعالیتهای آن در سالهای اخیر در گزارشها و برنامههای علمی دانشگاه دیده میشود. بنابراین، حوزههای پژوهشی دانشگاه علاوه بر علوم انسانی، موضوعات محیطزیستی و مسائل کاربردی را نیز دربر میگیرد.
مرکز رشد و واحدهای فناور
مرکز رشد واحدهای فناور دانشگاه قم از بخشهای فعال حوزه نوآوری و فناوری دانشگاه است. در سال ۱۴۰۴، فعالیت بیش از ۹۰ شرکت و واحد فناور و دانشبنیان در ارتباط با این مرکز گزارش شده است.
ارتباط با صنعت و اقتصاد استان
یکی از نمونههای مشخص ارتباط دانشگاه با نیازهای اقتصادی استان، صنعت کفش قم است. در سالهای اخیر، دانشگاه از راهاندازی رشته مهندسی کفش، فعالیت پژوهشکده کفش و آزمایشگاه ملی کفش و همکاری با انجمن کفش استان خبر داده است. این نمونه نشان میدهد بخشی از فعالیتهای دانشگاه به نیازهای واقعی صنایع و اقتصاد منطقه مرتبط شده است.
با این حال، وجود پژوهشکده، مرکز رشد یا همکاری صنعتی بهتنهایی به معنای دسترسی تضمینشده همه دانشجویان به پروژههای پژوهشی یا صنعتی نیست و میزان استفاده از این ظرفیتها به رشته، استاد، مقطع تحصیلی و پروژههای فعال بستگی دارد.
امکانات و زیرساختها
کتابخانه مرکزی دانشگاه قم یکی از زیرساختهای اصلی آموزشی و پژوهشی دانشگاه است و خدمات آن در دورههای مختلف، از جمله ایام امتحانات فعال بوده است. کتابخانه کوثر نیز خدمات کتابخانهای بخش خواهران را پوشش میدهد.
دانشکدههای علوم پایه و فنی و مهندسی نیز آزمایشگاهها و فضاهای آموزشی و پژوهشی متناسب با گروههای خود دارند. اگر دسترسی به تجهیزات خاص برای رشته یا پایاننامه اهمیت دارد، بهتر است داوطلب امکانات و تجهیزات همان دانشکده و گروه آموزشی را جداگانه بررسی کند.
در کنار امکانات آموزشی، دانشگاه خدماتی مانند تغذیه، تربیت بدنی، مشاوره، بهداشت و امور رفاهی دانشجویان نیز ارائه میکند.
وضعیت خوابگاه
دانشگاه قم برای دانشجویان دختر و پسر امکانات خوابگاهی دارد و شرایط اسکان برای سال تحصیلی جدید بهصورت مشخص اعلام شده است. برای دانشجویان پسر، خوابگاه الغدیر در مقاطع مختلف معرفی شده است. برای دانشجویان دختر نیز خوابگاه کوثر برای دانشجویان کارشناسی و دکتری و خوابگاه فاطمیه برای دانشجویان کارشناسی ارشد در نظر گرفته شده است.
البته بنا به شرایط دانشگاه ظرفیت خوابگاه و شرایط واگذاری ممکن است تغییر کند. بنابراین، داوطلب بهتر است وضعیت درخواست، ظرفیت، هزینه و محل اسکان را برای سال ورود خود از دانشگاه بررسی کند.
فضای دانشگاه و شهر میزبان
دانشگاه قم در شهری فعالیت میکند که حوزههای علمیه و مراکز دینی بخش مهمی از فضای علمی و فرهنگی آن را شکل میدهند. این ویژگی با پیشینه دانشگاه در حوزههایی مانند حقوق، الهیات و معارف اسلامی نیز ارتباط دارد.
برای داوطلب، آشنایی با ضوابط و شرایط محیط آموزشی دانشگاه قم اهمیت دارد. ساختار دانشگاه شامل فضاهای آموزشی و اداری مجزا برای دانشجویان زن و مرد است و برخی ضوابط مربوط به پوشش (پوشش چادر برای خانمها) نیز در اطلاعیهها و مقررات پذیرش دانشگاه اعلام شده است. داوطلبان بهتر است پیش از انتخاب رشته، مقررات و شرایط پذیرش سال موردنظر را از منابع رسمی دانشگاه بررسی کرده و از سازگاری خود با آنها اطمینان حاصل کنند.
در کنار این موارد، انجمنهای علمی، کانونهای فرهنگی و برنامههای دانشجویی نیز در دانشگاه فعالاند. میزان و نوع مشارکت دانشجو و تجربه او از زندگی دانشگاهی، به رشته تحصیلی، محل آموزش و فعالیتهای مورد علاقهاش بستگی دارد.
ارزیابی برای داوطلبان
این بخش تصویری کلی از نقاط قوت و چالشهای دانشگاه قم ارائه میکند.
ویژگیهای متمایز
-
ترکیب تاریخی علوم قضایی و الهیات
دانشگاه قم از نهادی با دو رشته علوم قضایی و دبیری الهیات شکل گرفت و این دو ریشه همچنان در دانشکده حقوق و دانشکده الهیات و معارف اسلامی دیده میشوند.
-
پردیس خواهران در ساختار دانشگاه
پردیس خواهران بخشی سازمانیافته از دانشگاه قم است و در کنار آموزش، کتابخانه کوثر و خدمات اختصاصی خوابگاهی و دانشجویی دارد.
-
پیوند آموزش عالی با زمینه حوزوی قم
قرار گرفتن دانشگاه در شهر قم و پیشینه آن در آموزش معارف اسلامی، پیوندی مستقیم میان آموزش دانشگاهی و محیط علمی و مذهبی شهر ایجاد کرده است.
نکاتی که داوطلب باید بسنجد
-
تفاوت فضای فرهنگی با ترجیحات داوطلبان
پیوند دانشگاه با فضای مذهبی قم، فعالیتهای فرهنگی و قرآنی و زمینه حوزوی شهر، برای برخی داوطلبان جذابتر و برای برخی دیگر کمتناسبتر است.
-
تفاوت شرایط پردیسها
پردیس خواهران ساختار آموزشی و خدماتی اختصاصی دارد. بنابراین، وضعیت اسکان، رفتوآمد و دسترسی به امکانات ممکن است با پردیس اصلی یکسان نباشد.
این دانشگاه مناسب چه داوطلبانی است؟
دانشگاه قم برای داوطلبانی قابل بررسی است که رشته موردنظر آنها در حوزههایی مانند حقوق، الهیات، علوم انسانی، اقتصاد و مدیریت، علوم پایه یا مهندسی ارائه میشود و شرایط و ساختار آموزشی دانشگاه با ترجیحات آنها سازگار است.
برای علاقهمندان به حقوق و الهیات، سابقه طولانی دانشگاه و فعالیت آن در مقاطع تحصیلات تکمیلی میتواند یکی از معیارهای مقایسه باشد. در رشتههای مهندسی و علوم پایه نیز بهتر است امکانات آموزشی و پژوهشی، اعضای هیئت علمی و شرایط گروه موردنظر را با دانشگاههای تخصصیتر مقایسه کنید.
اگر تمرکز اصلی شما مهندسی است و ترجیح میدهید در دانشگاهی با تمرکز تخصصیتر بر این حوزه تحصیل کنید، دانشگاه صنعتی قم نیز میتواند گزینهای برای مقایسه باشد.
اگر قصد تحصیل در پزشکی، دندانپزشکی، پرستاری یا سایر رشتههای علوم سلامت را دارید، باید رشته و کدرشتهمحلهای دانشگاه علوم پزشکی قم را بهصورت جداگانه بررسی کنید زیرا این دانشگاه از دانشگاه قم مستقل است.
پرسشهای رایج درباره دانشگاه قم
در این بخش، به تعدادی از پرسشهای رایج درباره این دانشگاه پاسخ داده شده است.
دانشگاه قم دولتی است؟
بله. دانشگاه قم دانشگاهی دولتی و زیر نظر وزارت علوم، تحقیقات و فناوری است.
دانشگاه قم با دانشگاه علوم پزشکی قم یکی است؟
خیر. دانشگاه علوم پزشکی قم نهادی مستقل زیر نظر وزارت بهداشت است و حوزه پزشکی، بهداشت و درمان را پوشش میدهد.
آیا دانشگاه قم پردیس خواهران دارد؟
بله. پردیس خواهران بخشی از ساختار دانشگاه قم است و خدمات آموزشی، فرهنگی، مشاورهای و خوابگاهی اختصاصی دارد.
دانشگاه قم در چه مقاطعی دانشجو میپذیرد؟
مقاطع معرفیشده شامل کارشناسی ناپیوسته، کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکتری تخصصی است. هرچند، پذیرش هر رشته در دفترچه همان سال مشخص میشود.
آیا دانشگاه قم برای پژوهش و نوآوری زیرساخت دارد؟
بله. پژوهشکدهها، آزمایشگاه مرکزی، مرکز آپا و مرکز رشد مشترک با پارک علم و فناوری قم در ساختار پژوهشی و فناوری دانشگاه معرفی شدهاند.
آیا همه رشتههای دانشگاه قم هر سال ارائه میشوند؟
ارائه رشته و گرایش به سال، مقطع و تصمیمهای آموزشی وابسته است. عنوان دانشکده به تنهایی پذیرش قطعی یک رشته را ثابت نمیکند.
آموزشهای مرتبط در فرادرس
-
آموزش انتخاب رشته کنکور انسانی – معرفی رشته های دانشگاهی علوم انسانی (رایگان)
-
آموزش انتخاب رشته کنکور سراسری و فرهنگیان + بررسی نمونه کارنامه
-
مراحل پذیرش در کنکور کارشناسی ارشد – از ثبت نام تا انتخاب رشته (آموزش رایگان)
-
آموزش انتخاب رشته کنکور ریاضی – معرفی رشته های دانشگاهی ریاضی فیزیک (رایگان)
-
مجموعه آموزش های زبان عربی – مقدماتی تا پیشرفته | فرادرس
-
مجموعه آموزش علوم انسانی (Humanities) – مبانی و کاربردی | فرادرس
-
مجموعه آموزش دروس مشترک رشته های فنی و مهندسی – درس، تمرین، حل مثال و تست | فرادرس
منابع پیشنهادی
دانشگاههای مرتبط و نزدیک
داوطلبان معمولاً این دانشگاه را با دانشگاههای زیر مقایسه میکنند.